19 Απριλίου 2015, 700 άνθρωποι πνίγηκαν στην προσπάθεια να ξεφύγουν από αυτά κι αυτούς που τους κυνηγούσαν.
Έχουν αγκάθια οι καρέκλες μας αυτές τις μέρες. Δεν πειράζει. Ξεχνάμε εύκολα.
Πέσε στα γόνατα κι ευχαρίστησε την τύχη σου. Δεν γεννήθηκες σε χώρα με πόλεμο. Ούτε εμφύλιο, ούτε τον άλλον τον δημοκρατικό και ειρηνευτικό πόλεμο. Δεν γεννήθηκες σε χώρα που ο κρότος δεν σηματοδοτεί χαλασμένη εξάτμιση αλλά αυτόματα όπλα, ώστε μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα να μαζεύεις όλα σου τα πολύτιμα υπάρχοντα και να φύγεις τρέχοντας για το διπλανό χωριό.
Να είσαι ευγνώμων που δεν είσαι ανεπιθύμητος αλλά ευπρόσδεκτος σε όποια χώρα κι αν αποφασίσεις να πας.
Εσύ Νοικοκυραίε, κοιμήσου ήσυχος. Δεν θα ‘ρθουν. Πνίγηκαν.
Κι εσύ που μπορείς, παρηγόρα τα ξενάκια που ‘ρθαν τώρα.
Ουζερί Τσιτσάνης, Θεσσαλονίκη υπό γερμανική κατοχή.
Η ταινία του Μανούσου Μανουσάκη λειτουργεί σαν μαγική χρονομηχανή.
Σε μια πόλη που αναγνωρίζει και μιλά επιτέλους γι’ αυτό το κομμάτι της, πραγματοποιήθηκε μέσα από τα γυρίσματα μια βιωματική αναπαράσταση των δραματικών γεγονότων που έλαβαν χώρα.
Η εβραϊκή κοινότητα αναστατωμένη συγκεντρώθηκε στη συναγωγή προσπαθώντας να αποκωδικοποιήσει τις προθέσεις των γερμανών.
Όσοι αναστατωμένοι ή καθησυχασμένοι παρέμειναν στην πόλη, κατέληξαν τελικά στοιβαγμένοι στα βαγόνια του σιδηροδρομικού σταθμού να ταξιδεύουν προς το Άουσβιτς. Ελάχιστοι επέστρεψαν. Η εβραϊκή κοινότητα της πόλης καταληστεύθηκε και ουσιαστικά ξεριζώθηκε από τη βάση που είχε για αιώνες ολόκληρους.
Όταν ο τόπος είναι ο ίδιος αλλά και χρησιμοποιούνται οι αυθεντικοί χώροι και τα μέσα, μπαίνουν σε λειτουργία οι μηχανισμοί ταύτισης. Επ ουδενί δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι νιώσαμε την αγωνία, τον φόβο και την απόγνωση αυτών των ανθρώπων. Μπαίνοντας όμως στα βαγόνια, έπεσε ενός λεπτού σιγή χωρίς να το ζητήσει κανείς. Οι άνθρωποι της σημερινής εβραϊκής κοινότητας που συμμετείχαν το βίωσαν με πολύ μεγαλύτερη συγκίνηση, λόγω της οικογενειακής μνήμης και της κοντινότερης προσωπικής μαρτυρίας.
Η Ιστορία μας είναι το συλλογικό παρελθόν. Μια γυναίκα που περπατά λίγα βήματα πίσω μας ψιθυρίζοντας στα αυτί μας. Κι εμείς προσπαθούμε να ακούσουμε καθαρά και να καταλάβουμε τι πήγε λάθος.
Το παρελθόν δεν αλλάζει. Το μέλλον όμως μπορεί να γίνει διαφορετικό, αν δουλέψουμε καλά στο παρόν. Κι η τέχνη μπορεί να βοηθήσει να αφουγκραστούμε καλύτερα τα ψιθυρίσματα των φαντασμάτων, ώστε ο άνθρωπος να μην βαδίσει ξανά στο σκοτάδι.
First they came for the socialists, and I did not speak out because I was not a socialist. Then they came for the trade unionists, and I did not speak out because I was not a trade unionist. Then they came for the Jews, and I did not speak out because I was not a Jew. Then they came for me, and there was no one left to speak for me. Pastor Martin Niemöller
Το κείμενο αυτό φιλοξενήθηκε στην Παράλλαξη με τον τίτλο "Στη μαγική χρονομηχανή". Η εικόνα είναι της Ελένης Βρακά.
Πάντα ήθελα να δω πώς γυρίζεται μια κινηματογραφική ταινία.
Ξεπερνώντας τα στάδια της προ-προετοιμασίας (σενάριο, αναζήτηση ηθοποιών και χώρων - για τα οποία και εξακολουθώ να μην έχω ιδέα), είχα την ευκαιρία για 5 μέρες να βρεθώ στα γυρίσματα της ταινίας «Ουζερί Τσιτσάνης» και να ικανοποιήσω την περιέργειά μου, να συμμετέχω και να μάθω κάποια πράγματα για την κινηματογραφική δημιουργία.
Καταστρέφοντας το χαριτωμένο κλισέ, ο Μανούσος Μανουσάκης δεν φώναξε ποτέ «φώτα, κάμερα, πάμε!». Μετά τις οδηγίες στους πρωταγωνιστές και στους «ηθοποιούς πλήθους», φώναζε «ήχος!», ακολουθούσε η κλακέτα (37 λήψη 1η) και… «πάμε!». Το «στοπ» ήταν το σήμα της λήξης του γυρίσματος της σκηνής, ενώ όταν φώναζε «το ‘χουμε», οι ενθουσιασμένοι κομπάρσοι ξεσπούσαμε σε χειροκροτήματα.
Οι ταινίες είναι ομαδική δουλειά. Τα περισσότερα εύσημα τα παίρνουν οι ηθοποιοί που φαίνονται μπροστά στις κάμερες και οι σκηνοθέτες και οι διευθυντές φωτογραφίας που κουβαλούν το βάρος του ονόματός τους. Το κινηματογραφικό έργο ωστόσο γυρίζεται και ολοκληρώνεται χάρη στη δουλειά και τη δεξιοτεχνία των ανθρώπων που βρίσκονται πίσω από τις κάμερες, στα πιο πρακτικά πόστα. Κάμερα, φώτα, ήχος, φροντιστές, βοηθοί, ενδυματολόγοι, μακιγιάζ, μαλλιά, συντονιστές, παραγωγή.
Η Τέχνη θέλει θυσίες. Πολλές φορές τα γυρίσματα έχουν ώρα έναρξης πριν από το λάλημα του πετεινού, κρατάνε μισή ή ολόκληρη μέρα και μπορεί να γίνονται σε εξωτερικούς χώρους, κάτω από κακές καιρικές συνθήκες. Η δουλειά μπορεί να είναι επίπονη και χρονοβόρα, όμως δεν βρίσκεται κάποιος τυχαία σ’ αυτόν τον χώρο, αλλά γιατί αγαπά τον κινηματογράφο. Κι έχω την αίσθηση ότι έτσι γλυκαίνει η κούραση και η ταλαιπωρία.
Μια καλή ομάδα κι ένας καλός σκηνοθέτης μπορούν να βάλουν στο κατάλληλο κλίμα ακόμα κι ανθρώπους που δεν έχουν ασχοληθεί ποτέ με την υποκριτική. Και κάπως έτσι κι εμείς, από το τρίτο πληθυντικό, περάσαμε στο πρώτο: «γυρίζουμε». Κι αρχίσαμε να κοιτιόμαστε μεταξύ μας και να ελέγχουμε μήπως ξεχάστηκε κανείς να βγάλει το σύγχρονο ρολόι του, να κρύψει το κινητό, να καλύψει την ξανθιά τούφα στα μαλλιά.
Το «πλήρωμα» μιας ταινίας λειτουργεί σαν μια καλή ορχήστρα. Όλοι οι συντελεστές ξεχωριστά δουλεύουν καλοκουρδισμένα, χρειάζονται όμως έναν καλό ενορχηστρωτή για να τους συντονίσει. Στον ρόλο του μαέστρου, βρίσκεται ο σκηνοθέτης. Μια καλή συνεργασία προϊδεάζει κι ένα καλό αποτέλεσμα.
Τα φώτα χαμηλώνουν, τα κινητά είναι στο αθόρυβο, τα ποπ κορν μυρίζουν λαχταριστά. Καλή προβολή!
Το κείμενο αυτό φιλοξενήθηκε στην Παράλλαξη με τον τίτλο "Στη μαγική χρονομηχανή" Η εικόνα είναι της Ελένης Βρακά
Ο άνθρωπος είναι ζώον αρπαχτικόν. Τις λίγες χιλιάδες χρόνια που κατοικεί στον πλανήτη έχει αποδειχτεί αχόρταγος, λεηλατώντας τα επίγεια αγαθά κι απομυζώντας μέχρι και την τελευταία σταγόνα του υπόγειου πλούτου.
Όμως τίποτα δεν κρατάει για πάντα. «Χους ει και εις χουν απελεύσει», γιατί το μόνο σίγουρο στη ζωή είναι ο θάνατος.
Σε μια λογική εμπνευσμένη από το Κάρμα, μια ιταλική εταιρία σχεδίασε οικολογικά φέρετρα όπου το πτώμα ενταφιάζεται σε ένα μεγάλο κουκούλι το οποίο θα αποτελέσει την «τροφή» για ένα δέντρο.
Φίλε άνθρωπε, πήρες τόσα πολλά από τη μάνα-γη και τώρα ήρθε η ώρα να της τα επιστρέψεις.
Σύμφωνα με το project Capsula Mundi, ο υποψήφιος νεκρός επιλέγει το αγαπημένο του δέντρο, στο οποίο θα «μεταμορφωθεί» σε κάποια χρόνια. Εξαιρετικό επιχείρημα, ότι αντί να γεμίζουμε στρέμματα ολόκληρα με ταφόπλακες, θα μπορούμε να έχουμε «ιερά δάση», όπου θα βαδίζουμε σιωπηλοί σκεπτόμενοι τους προγόνους και ίσως στον άνεμο που θα χορεύει τα φύλλα των δέντρων να ακούμε φωνές από το παρελθόν.
Η αξιοπιστία ενός μέσου είναι κάτι που χτίζεται, ενώ άπαξ και γκρεμιστεί, δύσκολα επανορθώνεται.
«Το είπε η τηλεόραση, άρα θα είναι αλήθεια», πάει καιρός που κατέρρευσε αυτός ο μύθος στη χώρα μας. Κι απ’ ότι φαίνεται, καταρρέει πανηγυρικά κι αλλού.
Λίγες μέρες έχουν περάσει από το show “The finger”. Ύψωσε η δεν ύψωσε ο Βαρουφάκης το μεσαίο δάχτυλο στη Γερμανία, κατά τη διάρκεια ομιλίας του; Ο ίδιος το αρνήθηκε δηλώνοντας πως το βίντεο είναι προϊόν μοντάζ. Ο Gunther Jauch ωστόσο και η «σοβαρή» εκπομπή του αρνήθηκαν πως το πείραξαν και αποκάλεσαν τον Γιάνη μας ψεύτη. Ο creative director της Build (…) επέμενε on camera ότι δεν μπορεί να γίνει μοντάζ.
Και όμως! Ο θεούλης Jan B. και το team του Neo Magazin Royale (σατιρική εκπομπή «υπεύθυνη» για το επικό - minister of awesome – V for Varoufakis song), αποκάλυψαν χτες σε 10λεπτο βίντεο ότι αυτοί είναι η αιτία όλου του σαματά και ότι όντως έκαναν μοντάζ με το δάχτυλο!
Ο Jan B σατιρίζει τους Γερμανούς γιατί εξοργίζονται με ένα κωλοδάχτυλο (έστω κι αν δεν έγινε ποτέ στην πραγματικότητα): “This is how Germans work. Devastating Europe 2 times within a century, but going nuts when somebody’s giving us the finger”. Όσοι φουσκώσατε σαν διάνοι από εθνική ανωτερότητα, θυμηθείτε, παρακαλώ, την οργή σας για τα εξώφυλλα με την Αφροδίτη της Μήλου να ξαναβγάζει χέρια για να κάνει χειρονομίες ή να ζητιανέψει.
Λοιπόν; Θα αναπαράγουν με την ίδια ένταση τα γερμανικά αλλά και εγχώρια ΜΜΕ το βίντεο;
Γιατί απ’ αυτό βγαίνουν κάποια αξιόλογα συμπεράσματα.
Πρώτον, ο Βαρουφάκης δεν έλεγε ψέματα (συγνώμη υπουργέ της καρδιάς μας, αλλά φτάσαμε σε σημείο να πιστεύουμε ότι τρελάθηκες - αφού το βλέπαμε με τα μάτια μας το δάχτυλο!)
Δεύτερον, μην πιστεύετε τα μάτια σας! Καλύτερα να κρατάμε μικρό καλάθι γενικώς, γιατί εκτός από τις υπερβολές, παραμονεύουν και τα hoaxes.
Τρίτον και σημαντικότερο, τα ΜΜΕ έχουν πλέον μηδενική αξιοπιστία. Δεν έκαναν όση έρευνα χρειαζόταν για να επιβεβαιώσουν ή να καταρρίψουν την είδηση. Απλώς απομόνωσαν ένα γι’ αυτούς ενδιαφέρον κομμάτι και το πλάσαραν εκτός context για να χειραγωγήσουν το κοινό τους. Ο τύπος δεν ονομάζεται τυχαία "εξουσία".
Τελικό συμπέρασμα; Στην εποχή της σοβαροφάνειας, το χιούμορ είναι ότι πιο σοβαρό μπορείς να κάνεις.
Update
To ZDF, το κανάλι όπου παίζεται η σατιρική εκπομπή, δεν επιβεβαίωσε ποτέ ότι το μεσαίο δάχτυλο του Βαρουφάκη σηκώθηκε από τους υπαλλήλους του. Εκτός αυτού, ο υπεύθυνος της εκπομπής Jan B ανέβασε ακόμα ένα βίντεο στο youtube μιλώντας για το περίφημο δάχτυλο, το οποίο όμως είναι μόνο στα γερμανικά και οι αυτόματοι υπότιτλοι δεν βοηθάνε. Για τους γερμανόφωνους...
Τα ΜΜΕ πάντως, μετέδωσαν (με επιφύλαξη πλέον και χωρίς το παραπάνω βίντεο ως τεκμήριο) ότι ο Jan B ουσιαστικά παραδέχεται ότι έκαναν μοντάζ, αλλά από την αντίθετη πλευρά, δηλαδή κατεβάζοντας το δάχτυλο!
Εγώ μια φορά μπερδεύτηκα...
Αν η δεύτερη εκδοχή είναι τελικά η αληθινή, τα συμπεράσματα παραμένουν ίδια, με την εξαίρεση ότι ο Βαρουφάκης είπε ψέματα κι επιμένοντας, το μόνο που καταφέρνει είναι να ξεφτιλίζεται...
Ο Νικόλας Άσιμος γεννήθηκε στις 20 Αυγούστου 1949 και αυτοκτόνησε στις 17 Μαρτίου 1988.
Πρώτα γνώρισα κάποια τραγούδια του, λίγο πριν το 2000, από τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου: "Λίνα", "Μπαγάσας", τα κλασικά πρώτα χιτ.
Και λίγο μετά το 2000, εκεί στα 15, (στην καλυτεροχειρότερη φάση της εφηβείας), πήγα ένα καλοκαίρι στο χωριό μου. Ναι, όλως παραδόξως, είχα και στο χωριό μου Νικόλα Άσιμο – κατά μια έννοια. Ο "διοργανωτής" των τοπικών εφηβικών βραδιών (aka αυτός που ήξερε να παίζει αξιοπρεπώς λίγη κιθάρα) είχε τρελό κόλλημα με τον Άσιμο - τύπου τατουάζ στο μπράτσο venceremos, επίσκεψη στον αδερφό του, άπειρες κασέτες με γνωστές και άγνωστες ηχογραφήσεις, το βιβλίο του, κι ένα τεράστιο ντοσιέ γεμάτο με τους στίχους).
Σε μια επική βραδιά στον Προφήτη Ηλία, μετά το πανηγύρι κι αφού ξεκουμπίστηκαν οι γέροι κι οι γριές κι έπαψε το κλαρίνο, η "νεολαία" πήρε μπύρες από το κοντινότερο βενζινάδικο κι έκανε τα "κουμάντα" της. Και κάπου εκεί κοντά στο ξημέρωμα, άκουσα για πρώτη φορά το "Παράτα τα".
Ταράχτηκα τόσο, που από την επόμενη μέρα άρχισα να αναζητώ περισσότερα. Αντέγραψα τις κασέτες, έβγαλα φωτοτυπίες τις φωτοτυπίες του βιβλίου (η "παράνομη" διανομή σχεδόν επιβάλλεται όταν μιλάμε για τον Άσιμο).
Πολλές φορές έχω σκεφτεί πώς θα ήταν αν ζούσα στην εποχή του. Από την μια, ανατριχιάζω στην ιδέα ότι θα μπορούσα να τον έχω ακούσει live. Από την άλλη, φοβάμαι ότι ίσως τον περιφρονούσα κι εγώ, όπως οι περισσότεροι του καιρού του.
Γιατί ο Άσιμος ήταν "γραφικός". Ο τρελός της γειτονιάς, το αερικό, ο μόνος. Αυτή η απομάκρυνσή του όμως από τους πολλούς τον έκανε ακριβέστατο παρατηρητή του κόσμου γύρω του. Με αιχμηρότατη διαύγεια είχε πολλάκις περιγράψει καταστάσεις και συμπεριφορές του "Ρωμιού", πέφτοντας (δυστυχώς) μέσα, ακόμα και τόσα χρόνια μετά.
"Από μικρό κι από τρελό μαθαίνεις την αλήθεια". Και σοκαριστική δεν είναι η επιβεβαίωση της λαϊκής σοφίας. Αλλά η διαπίστωση ότι ίσως ο τρελός να ήταν τελικά ο μόνος λογικός που πλησίασε την αλήθεια.
Ο λόγος του άλλοτε επιθετικός, άλλοτε με χιούμορ, κάποτε γλυκός και τρυφερός. Μέχρι που στο τέλος, παραιτήθηκε.
Ο Άσιμος ανήκε σ’ αυτήν την κατηγορία ανθρώπων που δεν άντεξαν το βάρος του κόσμου γύρω τους. Ας είναι. Η αυτοκτονία του (όπως και ο αιφνίδιος θάνατος όλων των "ειδώλων"), τον άφησε αλώβητο από τον ενδεχόμενο ξεπεσμό στα γεροντάματα – όπως συνέβη σε άλλους.
Σε μας ωστόσο, μένει η κληρονομιά. Στο χέρι μας είναι αν θα ξεπουληθούμε στα γιουσουρούμ ή να αποφασίσουμε αν θέλουμε ενημέρωση, κορσέ και διασκέδαση ή ελευθερία. Και κυρίως, αν επιτέλους θέλουμε να επικοινωνήσουμε. Να τα παρατήσουμε όλα, να ζήσουμε άβολα, οι άλλοι όπως βαδίζουν, εμείς ανάποδα. Κι ίσως έτσι κάποτε να νικήσουμε.
"Ανθρώπους ψάχνουμε όχι ιδεολογίες. Ανθρώπους να’χουν θάρρος, αγάπη, καλοσύνη. Ανθρώπους που δεν είναι ψεύτες, ρηχοί και βολεμένοι και ξέρουν να δίνουνε, όχι να ρουφάν και να εκμεταλλεύονται τους γύρω. Ανθρώπους έστω με καρδιά. Ας είναι δικηγόροι, παπάδες και αστυνόμοι. Ας είναι και χαφιέδες, κομουνιστές, αναρχικοί, αρκεί να έχουν τόλμη να κρατήσουν ένα λόγο και να πούνε την αλήθεια."
